C2 · Culture · History

“Από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο”

Ο Ιούλιος Καίσαρας κάλεσε τον Έλληνα Αλεξανδρινό αστρονόμο Σωσιγένη να διορθώσει το ημερολόγιο του Νουμά που είχε ίσχυε από το 600 π.Χ. στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το ημερολόγιο του Νουμά Πομπίλιου είχε το εξής λάθος: Το έτος είχε 365 ημέρες, ήταν κατά 6 ώρες συντομότερο του τροπικού έτους με αποτέλεσμα οι Ρωμαίοι να πρέπει να γιορτάζουν τις γιορτές του Μαρτίου και της ανοιξιάτικης αναγέννησης τον χειμώνα.

Συσσωρευμένη αυτή η διαφορά το 45 π.Χ. ήταν 80 ημέρες, έτσι ο Σωσιγένης επιμήκυνε το έτος κατά 80 ημέρες ώστε να διορθωθεί η ημέρα της εαρινής ισημερίας. Πρόσθεσε σε κάθε έτος και τις 6 ώρες που υπολείπονταν ορίζοντας την προσθήκη μίας ημέρας μετά την 23η Φεβρουαρίου —στην αρχή ανά 3 έτη και μετά το 8 π.Χ. ανά 4 έτη.

Η 24η Φεβρουαρίου ήταν η έκτη ημέρα πριν τις καλένδες (πρωτομηνιά) του Μαρτίου, επειδή με την προσθήκη μετριόταν 2 φορές ονομάστηκε «δίσεκτη» (bisectus). Αυτό είναι το Ιουλιανό ή παλαιό ημερολόγιο που καθιερώθηκε το 45 π.Χ. σε όλη τη Ρωμαϊκή επικράτεια, άρα και στην Ελλάδα.

Και αυτός ο υπολογισμός όμως δεν ήταν απολύτως ακριβής. Το Ιουλιανό έτος είναι κατά 11 λεπτά και 14 δευτερόλεπτα μεγαλύτερο του τροπικού. Κάθε 128 έτη προκύπτει μία διαφορά 1 ημέρας περίπου.

Το 325 μ.Χ. συνέρχεται η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος και ορίζει τον εορτασμό του Πάσχα με δεδομένη την 21η Μαρτίου ως την εαρινή ισημερία. Το 1582 η εαρινή ισημερία συμπίπτει με την ημερομηνία κατά το Ιουλιανό παλαιό ημερολόγιο με την 11η Μαρτίου, δηλαδή 10 ημέρες νωρίτερα από την πραγματική θέση της Γης περί τον Ήλιο.

Τότε ο πάπας Γρηγόριος ο ΙΓ΄ συμβουλεύτηκε τους Ιησουίτες αστρονόμους Κλάβιους και Λίλιο και μετονόμασαν την 5η Οκτωβρίου σε 15η Οκτωβρίου και με αυτόν τον τρόπο διορθώθηκε το λάθος των 10 ημερών και επέστρεψε η εαρινή ισημερία στην 21η Μαρτίου. Για να μην επαναληφθεί το λάθος του Ιουλιανού Ημερολογίου, ο Λίλιο όρισε επίσης ότι δίσεκτα θα είναι τα έτη που ο αριθμός τους διαιρείται με το 4 εξαιρουμένων των «επαιωνίων», τα έτη δηλαδή των αιώνων, από τα οποία όριζε ως δίσεκτα μόνον όσα έχουν αριθμό αιώνων που διαιρείται με το 4. Με αυτή την τροποποίηση το έτος 1900 δεν ήταν δίσεκτο, ενώ αντίθετα το επαιώνιο έτος 2000 ήταν δίσεκτο. Έτσι διορθώθηκε το λάθος των τριών ημερών, παραμένει όμως ένα λάθος τριών περίπου ωρών κάθε 400 χρόνια που θα συσσωρευτεί σε μία περίπου ημέρα το έτος 3081 μ.Χ. Το Γρηγοριανό ημερολόγιο έγινε δεκτό από τους καθολικούς αλλά όχι αμέσως από τους προτεστάντες —στην Αγγλία καθιερώθηκε το 1752— και βεβαίως όχι από τους ορθόδοξους. Το 1582 και το 1593 εκ νέου η Ορθόδοξη Εκκλησία απέρριψε το νέο ημερολόγιο λόγω «παπικού κινδύνου».

Το 1324 ο Νικηφόρος Γρηγοράς, σπουδαίος Βυζαντινός επιστήμονας πρότεινε στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο τη διόρθωση του Ιουλιανού ημερολογίου αλλά αυτός δίστασε από τον φόβο της πρόκλησης σύγχυσης στους πιστούς και ενδεχόμενης διάσπασης της Εκκλησίας. Ο Γεώργιος Πλήθων το 1450 επίσης είχε προτείνει μέθοδο διόρθωσης η οποία δεν υιοθετήθηκε από την Ανατολική Εκκλησία.

Στην Ελλάδα το νέο ημερολόγιο καθιερώθηκε την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 1923 η οποία μετονομάστηκε σε Πέμπτη 1η Μαρτίου 1923. Η Εκκλησία της Ελλάδας δεν το αποδέχτηκε άμεσα. Την πρώτη χρονιά εφαρμογής του νέου ημερολογίου η πολιτεία γιόρτασε την εθνική γιορτή των Ελλήνων στις 25 Μαρτίου και η Εκκλησία την εορτή του Ευαγγελισμού στις 7 Απριλίου.

Τον Μάιο του 1923 συνήλθε στην Κωνσταντινούπολη το Δ’ Πανορθόδοξο Συνέδριο το οποίο αποφάσισε ότι η διαφορά των δύο ημερολογίων πρέπει να πάψει να υπάρχει. Η απόφαση αυτή δεν έγινε δεκτή από όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες και τα Πατριαρχεία.

Η Εκκλησία της Ελλάδας συντάχθηκε με αυτή την απόφαση και το νέο ημερολόγιο άρχισε να ισχύει την Κυριακή 10 Μαρτίου 1924 (παλαιό ημερολόγιο) που έγινε Κυριακή 23 Μαρτίου 1924 (νέο ημερολόγιο). Δεν αποδέχτηκε όμως την αλλαγή του Πασχάλιου και των κινητών εορτών με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα να υπάρχουν διαφορές στον καθορισμό της Κυριακής του Πάσχα. Η Ρωσική, η Σερβική και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων διατηρούν και σήμερα το παλαιό ημερολόγιο και γιορτάζουν τα Χριστούγεννα στις 7 Ιανουαρίου.

Εικόνα: Ρωμαϊκό ημερολόγιο
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s